11 tuinklussen die je dit najaar niet mag vergeten
Het najaarsonderhoud is essentieel om ervoor te zorgen dat de tuin gezond blijft en klaar is voor de winter, zodat je in het voorjaar weer kunt genieten van een prachtige tuin. Maar welke najaarsklussen mag je zeker niet vergeten? We lijsten ze voor je op.
1. Afgevallen bladeren verwerken
In het gazon
Op het einde van de zomer en in de herfst verliezen de bomen hun bladeren. Hoewel die bladeren nuttig kunnen zijn in de tuin, hark je ze op het gazon toch best geregeld bijeen. Een dikke laag bladeren neemt licht en lucht weg en houdt het gras langer vochtig. Daardoor kan het gras verkleuren en op termijn afsterven, met kale plekken tot gevolg.
Ook van tuinpaden, terrassen en andere verhardingen verwijder je afgevallen bladeren beter regelmatig. Zeker wanneer ze nat worden, kunnen ze een gladde laag vormen.
In borders
In borders hoef je bladeren daarentegen niet overal op te ruimen. Tussen vaste planten en struiken kunnen ze blijven liggen als natuurlijke mulchlaag. Ze beschermen de bodem en verteren geleidelijk. Je kan ook een hoop bladeren op een rustige, beschutte plek laten liggen als schuilplaats voor egels en andere tuindieren. Overtollige bladeren kunnen uiteraard op de composthoop.
Uit de vijver
Ook uit de vijver haal je bladeren best tijdig weg. Als ze naar de bodem zinken, gaan ze verteren en dragen ze bij aan de vorming van organisch slib. Bij die afbraak wordt bovendien zuurstof verbruikt, wat bij grote hoeveelheden nadelig kan zijn voor planten en vissen.
Hoe ga je te werk?
Met een bladrijf of bladerhark heb je de bladeren op het gazon en de verhardingen snel bijeengeharkt. Uit de vijver vis je ze met een schepnet. Staan er veel bomen rond de vijver of is dagelijks bladeren verwijderen niet praktisch, dan kan je tijdens de periode van de grootste bladval tijdelijk een net over de vijver spannen.
MEER WETEN:
> Alles over composteren
> Steelgereedschap in de tuin: wat heb je nodig?
> Hoe onderhoud je een vijver?
2. Grasmat onderhouden
Maaien
Ook het gazon kan in het najaar nog wat onderhoud gebruiken. Zolang het gras blijft groeien, blijf je maaien. In september kan dat bij zacht weer nog wekelijks nodig zijn (afhankelijk van hoe kort je je gazon wil), vanaf oktober neemt de groei doorgaans af en kan je gerust afbouwen. Maai het gras richting winter niet te kort.
Verticuteren
September is ook een geschikt moment om het gazon indien nodig te verticuteren. Zo verwijder je mos en de viltlaag tussen het gras. Doe dit bij voorkeur wanneer het gras nog actief groeit, zodat het zich nadien kan herstellen. Kale plekken kan je na het verticuteren opnieuw inzaaien.
Bemesten
Ook een aangepaste najaarsbemesting kan het gazon helpen om sterk de winter in te gaan. Kies daarvoor een meststof die specifiek bedoeld is voor het najaar: die bevat doorgaans minder stikstof en relatief meer kalium dan een voorjaars- of zomermeststof.
Tip
Heb je kale plekken opnieuw ingezaaid, wacht dan met bemesten tot het jonge gras voldoende is aangeslagen - reken hier op een tweetal weken.
Bekalken
Ook bekalken kan in het najaar, maar doe dat niet zomaar uit gewoonte. Kalk is alleen nodig wanneer de bodem te zuur is. Controleer daarom eerst de pH met een bodemtest. Voor gazon ligt de gewenste pH doorgaans rond 6 tot 6,5, al hangt de optimale waarde ook af van het bodemtype. Voor zwaardere leem- en kleigronden is een pH-waarde van 7 eveneens goed. Is de pH voldoende hoog, dan heeft extra kalk geen nut.
MEER WETEN:
> Hoe je grasmat onderhouden en herstellen?
3. Snoeien in het najaar
Dode en zieke takken
De herfst is het ideale moment om de tuin voor te bereiden op het guurdere weer. Focus bij de struiken op het weghalen van dode takken, zieke stukken elimineren en bulk voorkomen. Wanneer het namelijk stevig waait of er pakken sneeuw op ongesnoeid groen blijven liggen, gaan dode takken snel een eigen leven leiden en kan de plant afscheuren of omvallen door het extra gewicht van de sneeuw.
Een grondige vorm- of verjongingssnoei stel je bij veel planten beter uit tot het geschikte snoeimoment. Dat verschilt immers sterk per soort.
Snoei bovendien liever niet vlak voor of tijdens een vorstperiode: verse snoeiwonden en jonge scheuten kunnen dan gevoeliger zijn voor vorstschade.
Tip: dode tak herkennen
Let op: veel planten die nu zonder blad staan zijn niet noodzakelijk dood. Krab lichtjes met je nagel of een mesje over een dunne tak om het schorslaagje weg te halen. Zie je daaronder een groene groeilaag? Dan is de plant niet dood.
Je kan ook de breektest doen: neem het uiteinde van een tak waarvan je vermoedt dat die dood is en breek die. Merk je dat je vlot een droge breuk kan maken? Dan is het hout dood.
Wat met fruitbomen?
Fruitbomen snoei je niet tijdens de herfstmaanden, wanneer de bladeren van kleur veranderen. Dit is namelijk het moment dat de bomen voedingsstoffen naar de wortels transporteren. Als je dan snoeit, verzwak je de boom.
Appel- en perenbomen snoei je doorgaans tijdens de winterrust, terwijl steenfruit zoals kersen- en pruimenbomen beter in de zomer wordt gesnoeid. Een stevige snoeibeurt in het najaar is dus meestal niet nodig.
Tip: klimop snoeien
Wacht met het snoeien van het klimop tot eind oktober. Deze plant maakt in de herfst namelijk nog bloemen aan die een laatste bron van nectar zijn voor veel nuttige insecten.
MEER WETEN:
> Snoeien: wat en waarom?
> Welk snoeigereedschap heb je nodig?
4. Terras en paden schoonmaken
Schoonmaken
Het najaar is een goed moment om het terras en de tuinpaden nog eens grondig schoon te maken. Mos en algen gedijen goed in vochtige omstandigheden en kunnen tegels, klinkers en andere verhardingen behoorlijk glad maken.
Verwijder eerst vuil en groene aanslag met een harde borstel en water. Voor hardnekkig vuil kan eventueel een geschikte terrasreiniger of hogedrukreiniger van pas komen. Wees met die laatste wel voorzichtig: een te krachtige straal kan bepaalde tegels beschadigen of het voegmateriaal tussen klinkers wegspuiten. Houd voldoende afstand en pas de druk aan de ondergrond aan.
Vergeet goten en putten niet
Controleer meteen ook of tegels of klinkers nog stevig en vlak liggen. Losliggende of verzakte exemplaren leg je opnieuw goed vast. Kijk ook na of regenwater nog vlot kan wegstromen en maak afvoergootjes, roosters en putjes vrij van vuil. Zo voorkom je dat er tijdens de natte herfst- en wintermaanden plassen blijven staan en verklein je het risico op uitglijden of struikelen.
MEER WETEN:
> Hoe werk je met een hogedrukreiniger?
> Hoe onderhoud je een houten terras?
> Hoe onderhoud je een stenen terras?
5. Dakgoten en afvoeren vrijmaken
Met het toenemende bladval en de herfstregens krijgen ook dakgoten en afvoeren het zwaarder te verduren. Bladeren, takjes en ander vuil kunnen zich ophopen in de dakgoot en de afvoer naar de regenpijp blokkeren. Maak de goten daarom in het najaar regelmatig schoon en controleer of het regenwater nog vlot kan wegstromen.
Schoonmaken
Verwijder het vuil met de hand of met een handschopje, en spoel de goot indien nodig na met water. Controleer meteen of de regenpijp niet verstopt zit en kijk de aansluitingen en bevestigingen van de dakgoot na. Merk je scheurtjes, lekkende verbindingen of een goot die niet meer goed afwatert? Dan pak je die problemen beter aan vóór de natste maanden.
Tip: vergeet de bladvanger niet
Een bladvanger op de regenpijp of een rooster boven een afvoer kan helpen om grotere bladeren tegen te houden, maar moet zelf eveneens regelmatig worden schoongemaakt.
MEER WETEN:
> Hoe onderhoud je je dakgoten?
> Hoe herstel je je dakgoten?
6. Tuinconstructies controleren
Controleer op beschadigingen
Het najaar brengt doorgaans meer wind en regen met zich mee. Controleer daarom schuttingen, tuinhuizen, pergola's en andere tuinconstructies op beschadigingen. Draai losse schroeven en bouten opnieuw vast, zet wiebelende planken of panelen vast en vervang onderdelen die gebarsten of sterk aangetast zijn. Controleer bij schuttingen ook of de palen nog stevig en recht in de grond staan.
Tuinhuizen: check zeker het dak
Besteed bij een tuinhuis extra aandacht aan het dak. Controleer roofing, dakshingles of andere dakbedekking op scheuren, losgekomen delen en beschadigde aansluitingen. Maak dakgoten vrij en kijk na of het regenwater goed wordt afgevoerd. Controleer ramen en deuren op beschadigde kitvoegen en kijk onderaan de wanden en aan de hoeken uit naar vocht- of houtrot.
MEER WETEN:
> Alles over tuinhuizen
> Hoe kies en plaats je een omheining?
> Alles over terrasoverkappingen
7. Nieuwe bomen, hagen en struiken aanplanten
Het najaar is voor veel bladverliezende bomen, struiken en hagen een uitstekend plantseizoen. De bodem is nog relatief warm en doorgaans voldoende vochtig, waardoor de wortels zich vóór de winter al kunnen ontwikkelen. Bovendien hoef je bij vochtig herfstweer meestal minder vaak water te geven dan bij een aanplant in het voorjaar of de zomer.
Hoe ga je te werk?
Maak een plantgat dat ruim genoeg is voor de wortelkluit en maak de grond onderaan en aan de zijkanten wat los. Zet de plant even diep als hij in de pot of op de kwekerij stond, vul het plantgat opnieuw met aarde en druk die voorzichtig aan. Geef na het planten royaal water, ook als de bodem al vochtig is, zodat de grond goed rond de wortels aansluit. Een laag mulch rond de voet helpt om het bodemvocht vast te houden, maar laat wat ruimte vrij rond de stam.
Planten met blote wortel
Planten met blote wortel, zoals veel haagplanten, plant je wat later: zodra ze in rust zijn en hun blad hebben verloren. Dat kan vervolgens gedurende de winter, zolang de grond niet bevroren of drassig is. Laat de wortels tijdens het planten niet uitdrogen en plant ze zo snel mogelijk nadat je ze hebt gekocht.
Tip
Plant je een jonge boom, controleer dan of die extra steun nodig heeft. Een boompaal kan voorkomen dat de kluit bij stevige herfstwind in de grond beweegt, waardoor nieuwe wortels moeilijker kunnen vastgroeien.
MEER WETEN:
> Alles over hagen
> Hoe plant je een boom?
8. Voorjaarsbloeiers planten en groenbemesters zaaien
Bloembollen
Wil je in het voorjaar van veel kleur in de tuin genieten? Dan is het najaar het moment om voorjaarsbloeiende bloembollen te planten. Denk aan tulpen, narcissen, krokussen, hyacinten en sieruien. Veel van deze bloembollen hebben een koudeperiode nodig om in het voorjaar goed tot ontwikkeling en bloei te komen. De koudere wintertemperaturen zullen interne processen activeren die nodig zijn voor de latere bloei in het voorjaar.
Plant de bollen bij voorkeur vóór de grond bevriest. Als algemene vuistregel plant je ze ongeveer twee tot drie keer zo diep als de bol hoog is, met de punt naar boven. Kies een plek waar overtollig water goed weg kan, want bloembollen houden niet van langdurig natte grond.
Groenbemesters
Heb je na de zomer kale stukken in de moestuin of andere onbegroeide grond? Dan kan je er ook een groenbemester zaaien. Die bedekt de bodem, helpt onkruid onderdrukken en kan na het afsterven of onderwerken organisch materiaal aan de bodem toevoegen. Bovendien beschermen de wortels de bodemstructuur en helpen ze erosie door hevige herfst- en winterregen beperken.
Let wel op het zaaimoment. Niet elke groenbemester is geschikt om laat in het najaar te zaaien. Sommige soorten moeten al aan het einde van de zomer of in september worden ingezaaid om zich voldoende te kunnen ontwikkelen, terwijl winterharde groenbemesters langer kunnen blijven staan. Kies daarom een soort die past bij het moment waarop je zaait én bij wat je nadien met de grond wilt doen.
Let op het zaaimoment
Let wel op het zaaimoment. Niet elke groenbemester is geschikt om laat in het najaar te zaaien. Phacelia en gele mosterd zaai je bijvoorbeeld beter uiterlijk in de nazomer of vroege herfst, zodat ze zich nog voldoende kunnen ontwikkelen. Ze zijn bovendien vorstgevoelig en sterven doorgaans af tijdens de winter.
Winterrogge en winterwikke zijn dan weer winterharder en kunnen langer blijven staan. Ook witte of rode klaver kan als groenbemester worden gebruikt, maar heeft voldoende tijd nodig om zich vóór de winter te vestigen. Kies dus een soort die past bij het moment waarop je zaait én bij wat je nadien met de grond wilt doen.
MEER WETEN:
> Hoe onkruid voorkomen in je tuin?
9. Wat met de moestuin?
Ook in de moestuin valt er in het najaar nog wat te doen. Oogst groenten en fruit die rijp zijn en verwerk wat je niet meteen kunt gebruiken. Afhankelijk van het gewas kan je de oogst koel bewaren, invriezen, inmaken of fermenteren.
Moestuinbedden
Bedden die na de oogst leeg komen te liggen, maak je vrij van zieke plantenresten en onkruid. Gezond plantenmateriaal kan op de composthoop. Je kan de bodem vervolgens bedekken met compost, mulch of een geschikte groenbemester. Zo blijft de grond tijdens de winter beschermd en krijgt onkruid minder kans. Winterharde groenten zoals prei, boerenkool, spruitjes en veldsla kunnen uiteraard gewoon blijven staan.
De serre
Heb je een serre die je tijdens de winter blijft gebruiken? Dan kan tijdelijke isolatie met noppenfolie helpen om warmteverlies te beperken. Bij vorstgevoelige teelten kan ook bijverwarming nodig zijn. Houd temperatuur én luchtvochtigheid in de gaten en vergeet niet te ventileren: ook in de winter kan het op zonnige dagen behoorlijk warm en vochtig worden in een serre.
Gebruik je de serre niet tijdens de winter? Verwijder dan oude plantenresten en onkruid en maak ook potten, bakken en ander materiaal schoon. Je hoeft daarbij niet elk jaar een laag teelaarde weg te scheppen. Maak de bodem indien nodig oppervlakkig los en voeg eventueel wat rijpe compost toe.
Tip: vergeet het glas niet
Maak van de gelegenheid ook gebruik om het glas of de kunststofplaten schoon te maken, zodat algen en vuil verdwijnen en er in het voorjaar weer zoveel mogelijk licht binnenvalt.
MEER WETEN:
> Hoe maak je moestuingroenten in?
10. Gereedschappen onderhouden
Hand- en steelgereedschappen
Na de laatste grote tuinklussen van het jaar is het een goed moment om je tuingereedschap een onderhoudsbeurt te geven. Verwijder aarde, gras en plantenresten en laat alles goed drogen voordat je het opbergt. Metalen delen van bijvoorbeeld spades, schoppen en schoffels kan je licht behandelen met olie om roestvorming tegen te gaan.
Controleer ook snoeischaren, takkenscharen en ander snijdend gereedschap. Verwijder hars en vuil, slijp bot geworden snijvlakken indien nodig en smeer bewegende delen. Kijk meteen na of stelen, handgrepen en bevestigingen nog in goede staat zijn.
Gemotoriseerd gereedschap
Ook gemotoriseerd tuingereedschap verdient aandacht voor het de winterstalling ingaat. Maak machines grondig schoon en volg voor benzinemachines de voorschriften van de fabrikant voor langdurige opslag. Bij accugereedschap haal je de accu uit de machine en bewaar je die droog en vorstvrij. Controleer ook de aanbevolen laadtoestand voor langdurige opslag.
Opbergen
Berg je tuingereedschap ten slotte schoon en droog op, bij voorkeur in een goed geventileerde en vorstvrije ruimte. Zo voorkom je roest en andere schade en kan je in het voorjaar meteen weer aan de slag.
MEER WETEN:
> Hoe onderhoud je je steelgereedschap?
> Hoe onderhoud je je snoeigereedschap?
11. Nestkastjes schoonmaken
Is het broedseizoen voorbij? Dan kan je ook de nestkastjes in de tuin schoonmaken. Verwijder het oude nest en borstel vuil en resten uit de kast. Gebruik daarbij liever geen schoonmaakmiddelen. Zo ligt het kastje klaar voor het volgende broedseizoen en kan het tijdens koude herfst- en winternachten eventueel ook dienstdoen als beschutte slaapplaats voor vogels.
MEER WETEN:
> Zo maak je zelf een nestkastje